Hoewel intuïtief overtuigd van het belang van dit soort programmering binnen bibliotheken, wilde ik in gesprek met experts om woorden te geven aan dit onderbuikgevoel. Ik trof twee collega’s die graag met mij de dialoog aan wilden gaan: Carola Oortwijn, programmamanager maatschappelijke opgaven, en Laurie de Zwart, adviseur MCP en projectleider Democratie. Dit gesprek, samen met mijn ervaringen tijdens de opdracht, vormt de basis voor onderstaand artikel; over maatschappelijk cultureel programmeren en het belang daarvan voor bibliotheek én maatschappij.

Kijkende naar de wet rondom bibliotheken, heeft deze een vijftal wettelijke functies waaraan zij moet voldoen. Dit gaat enerzijds om het ter beschikking stellen van kennis en informatie, het bevorderen van lezen en het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie, en anderzijds om het organiseren van ontmoeting en debat en het laten kennismaken met kunst en cultuur. Deze laatste twee functies vragen om een specifiek soort programmering: maatschappelijk culturele programmering.
 

MCP is gevoelig voor de lokale context. Hoe meer de bibliotheek onderdeel wordt van de omgeving, hoe logischer het is dat de programmering ook aansluit op die omgeving. Het maakt uit wie er woont en welke lokale opgaven er zijn en hoe zich dat verhoudt tot de bredere landelijke context. Dat betekent dat dezelfde opgaven er op twee plekken totaal verschillend uit kan zien.
 

Als je die lokale context als uitgangspunt neemt, heb je de mogelijkheid om doelgroepen aan te spreken die hun weg niet gemakkelijk naar sociale voorzieningen kunnen vinden. Programmering kan daarmee een springplank zijn voor mensen die net een duwtje in de rug kunnen gebruiken, maar dit niet zelfstandig kunnen of willen opzoeken. Tegelijkertijd transformeert MCP de bibliotheek naar een plek die ruimte heeft en geeft aan de gehele maatschappij, niet alleen de mensen die wat extra hulp kunnen gebruiken. Het aanspreken van groepen mensen die zich willen ontplooien en laten verrassen is wat een bibliotheek toekomstbestendig maakt.
 
 

“Maatschappelijk culturele programmering biedt bibliotheken de mogelijkheid de lokale samenleving een plek te geven, voorbij de educatieve natuur van de bibliotheek.” – Carola Oortwijn

De bibliotheek gaat als instituut vaak fases door. Vroeger was de bibliotheek er voor mensen die al konden lezen en participeren in de maatschappij, terwijl de afgelopen tijd de bibliotheek er juist was voor mensen die hier meer moeite mee hebben. Door de bibliotheek dit brede spectrum te laten bedienen, via de toevoeging van maatschappelijk culturele programmering, ben je als organisatie beter in het navigeren van verschillende trends en dus toekomstbestendiger

Een voorbeeld dat ik graag in het licht wil zetten is het thema democratie. Momenteel gebeurt er enorm veel rondom dit thema, zowel landelijk als binnen de bibliotheeksector. Bij de bibliotheken worden er enorm breed spectrum aan activiteiten georganiseerd: van vrijheidsfestivals tot filmvertoningen en van een samenspel met lokale kunstenaars tot een poëzieworkshop. Er zijn een aantal lessen die we kunnen trekken uit de successen rondom dit thema, hieronder op een rijtje;

 
• Biedt ruimte en aandacht voor vragen, niet alleen oplossingen. Als er ruimte wordt geboden aan de vragen die mensen hebben, in plaats van richting geven aan een oplossing ontstaat er interactie, zowel tussen mensen als tussen mensen en de inhoud.
• Organiseer multimediale programmering. Maak gebruik van de breedte van het aanbod: interactie, kunst, debat, workshops, installaties en noem het maar op. Kader een onderwerp niet van tevoren in, maar experimenteer.
• Handel vanuit een gezamenlijk urgentiebesef. Haak in op lokale, regionale en landelijke initiatieven en ontwikkelingen. Inventariseer interesse binnen je netwerk en trek op met relevante partners.

Bij dit laatste punt vind ik het nog belangrijk om de rol van Rijnbrink te benoemen. Als regionale partner van bibliotheken zijn zij een makkelijke schakel tussen bibliotheken, de provincie en landelijke en nationale ontwikkelingen. Met hun kennis, ervaring en expertise ondersteunen ze medewerkers van bibliotheken bij het opzetten van programmering en spelen ze een belangrijke rol in het initiëren, vertalen en verbinden van programma’s en projecten.
 

Democratie als thema laat zien hoe bibliotheken ruimte bieden aan verschillende perspectieven, ontmoeting en maatschappelijk dialoog. Door maatschappelijk culturele programmering een kernonderdeel van de bibliotheek te laten zijn, blijft de bibliotheek een pluriforme, toegankelijke en toekomstbestendige plek, voor iedereen.